ژئوپارک چيست ؟
ژئوپارک(geopark)، مخفف پارک زمينشناسي(Geology Park) ميباشد وبه سرزمينهايي که پديدههاي زمينشناسي بيهمتا و تاريخچه تکامل زمينشناسي مشخص دارند گفته ميشود. در واقع «ژئوپارک» منطقهاي است که در آن ميراث زمينشناسي به خوبي و بصورت پايدار حفظ ومديريت ميشود. به عبارت ديگر ژئوپارک سرزميني است که يک يا چندجايگاه مهم از نظر علمي(نه تنها زمين شناختي، بلکه باستانشناسي، اکولوژيکي يافرهنگي) را در خود جاي داده است.
معرفي يک ژئوپارک بر اساس مواردي همچون تکامل کره زمين، شکل زمين،چشمانداز زمين(Natural landscape)، تشکيلات زمينشناسي، خاکشناسي، کانيشناسي،سنگشناسي، فسيلشناسي، باستانشناسي، ميراث فرهنگي، زيست محيطي و مناطق با ارزش ازنظر گونههاي جانوري و گياهي ميباشد.اين مناطق جزئي از يک شبکه جهاني است که بهترين تجارب را بااحترام به حفظ ميراث زمين به اشتراک گذاشته و معيار اصلي آنها، استراتژي توسعه پايدار است.
ژئوپارک ميراث بجاي مانده ازفعاليتهاي طبيعي و بشري در کره زمين است. در اين ميان هر کشوري که از تاريخ کهن وپيچيدگيهاي زمين شناختي بيشتري برخوردار باشد، پتانسيل مناسبي را در توسعه ی اين صنعت به همراه خواهد داشت. هدف اصلي از ايجاد ژئوپاركها، حراست وحفاظت از ميراث زمين است كه در معرض صدمات ناشي از فعاليتهاي انساني قرار دارد.
درپاسخ به نياز روز افزون به يک نهاد بين المللي، براي شناخت سرزمينهايي که از نظرزمينشناختي و علوم زمين جالب توجه هستند، يونسکو طرحي به نام برنامه «شبکه بينالمللي ژئوپارک» ايجاد نمود. اين شبكه بستري براي تشريك مساعي متخصصين ودستاندركاران ميراث زمين خواهد بود. در حال حاضر 25 ژئوپارك در اين شبكه قراردارند. از اين تعداد، 8 ژئوپارك در چين و 17 محدوده در اروپا قرار دارد.اين ژئوپارکها در خصوصيات کلي مشترک مي باشند؛ اما هر کدام درمورد يا موارد خاصي نادر يا منحصر به فرد هستند که باعث تمايز آن ها از ديگر مناطق مي گردد.
يکي ديگر از نتايج اين طرح،گسترش ژئوتوريسم ميباشد. ژئوتوريسم در همراهي با اکوتوريسم، پديدههاي زمينشناسي و زيستمحيطي را به خدمت آرامش روحي انسانهاي کنجکاو در ميآورد و آنان را در سفري جذاب، لذتبخش و پرخاطره به کشف ناشناختههاي جهان هستي و نزديکي با طبيعت وغوطهور شدن در جاذبههاي طبيعي آفرينش فرا ميخواند.
از زماني که يونسکو طرح شبکه بين المللي ژئوپارک را به اجرا درآورد، شاهد آن هستيم که تعداد زيادي از مکان ها در سراسر دنياشناسايي گرديده و به عنوان ژئوپارک معرفي شده اند تا مورد حمايت و حفاظت قرارگيرند. ايران از جمله سرزمينهايي است که بدليل تاريخ کهن وتنوع محيط زمينشناسي پتانسيلهاي فراواني براي معرفي ژئوپارک دارا مي باشدکه بايد مورد توجه قرار گيرد.
ايران بـا وسعـت 1،640،195كيلومتـر مربـع در نيمـه جنـوبي منطقه معتدل شمالي بين '03، °25 و '47، °39 عرضشمالي از خط استوا و '14، °44 و '20، °63 طول خاوري از نصف النهار گرينويچ قراردارد.
از نظر توپولوژي و مورفولوژي سرزمين ايران فلات نسبتاً مرتفعي است كه در بخش مياني كمربند چينخورده آلپ_هيماليا قرار دارد. حدود 90 درصد از خاك كشور در محدوده فلات ايران واقع شده است.ايران در ابتدا جزئي از ابرقاره گندوانا محسوب ميشد. باتوجه به سرنوشتي که اين ابرقاره از بدو تشکيل تا امروز داشته است، قطعاتي از آن بتدريج جدا شده، برخي به جنوب اورازيا متصل شده و سرانجام قاره آسيا به شکل فعلي خوددرآمده است. با اين توضيحات، کشور ما در طول دورانهاي زمينشناسي حوادث بيشماري را پشت سر گذاشته است که مطالعه آنها، زمينشناسي ايران را تشکيل ميدهد(درويش زاده،1370).
از پروتروزوئيك تاكنون تمامي مراحل زمينساختي مربوط به چرخه ويلسون در ايران رخ داده است و هم اكنون نيز غالب اين مراحل در حال تكوين ميباشند؛ از ريفتهاي درون قارهاي(نظير گسل ده شير) تا منطقه فرو رانش(فرو رانش بقاياي نئوتتيس به زير مكران) و مناطق برخوردقاره- قاره (برخورد ورقه عربستان با ورقه ايران زمين در امتداد گسل اصلي زاگرس). درهر كدام از اين مراحل زمين ساختي محيط هاي ساختاري، ماگمايي، دگرگوني و رسوبي خاصي بوجود آمدهاند و در هر كدام از اين محيط ها كانسارهاي خاصي تشكيل گرديدهاند.
از جمله اين چشماندازها مي توان به موارد زير اشاره کرد:
- درياچه ها وچشماندازهاي سواحل
- بيابانها
- قلل و ارتفاعات
- کوه زايي درالبرز و زاگرس منجر به ايجاد چشم اندازهاي شاخصي چون قلل مرتفع، فعاليتهاي آتشفشاني و تمرکز بيشترين رويدادهاي حوادث طبيعي و مخاطرات زمين شده است.
- قله دماوند، بلندترين نقطه مياني قوس بزرگ شمالي موسوم به البرز، عظيم ترين مظهرآتشفشاني قديم.
- سرزمين رستم و سيمرغ و ضحاك است که داراي چشمه هاي آبگرم لاريجان، اسك و وانه مي باشد.
- سهند، سبلان و بزمان که از كوههايآتشفشاني با درياچه هاي بسيار زيبا و چشمههاي متعدد آبگرم هستند.
- آبهاي گرم معدني
- پديدههاي زمينشناسي مانند: فرسايش پوست پيازي در بازالتهاي دماوند.
- غارها
- الف) غارهاي حاصل از زلزله يا چينخوردگي
- ب) غارهاي بادي و يخي
- ج) غارهاي دست كن
- د) غارهاي معروف مانند غار علي صدرهمدان
|
+| نوشته شده توسط
حسين سليميان در جمعه بیست و هشتم دی 1386
|
